Wat is een misstand?

De wettelijke betekenis

De Wet bescherming klokkenluiders beschrijft een misstand als:

• een schending of een gevaar voor schending van het Unierecht; of 
• een handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is bij 
  • een (gevaar voor) schending van een wettelijk voorschrift of van interne regels van een werkgever; of
  • een gevaar voor de volksgezondheid, de veiligheid van personen, aantasting van het milieu of het goed functioneren van de openbare dienst of een onderneming als gevolg van een onbehoorlijke wijze van handelen of nalaten.

Het begrip 'misstand’ is dus te verdelen in twee categorieën: een (gevaar voor) schending van het Unierecht en een handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is.  

Een schending van het Unierecht

De eerste categorie misstanden gaat over een schending van het Unierecht. Hiermee wordt een schending van het recht van de Europese Unie bedoeld. Als bepaalde regels in EU-richtlijnen of -verordeningen worden geschonden, is er sprake van een misstand. Deze regels hebben vooral betrekking op de veiligheid en de bescherming van burgers, zoals regels ter bescherming van het milieu, regels over de veiligheid van het vervoer en regels over de veiligheid van producten.  Als deze regels niet worden nageleefd, dan wordt deze overtreding als een misstand gezien. 

Meer informatie over schendingen van het Unierecht vindt u op de pagina Beschermde meldingen, onder het kopje ‘Schendingen van het recht van de Europese Unie’.

Maatschappelijk belang

De tweede categorie misstanden gaat over een handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is. Als er iets mis is op het werk dat ernstige gevolgen heeft – niet alleen voor jou persoonlijk, maar breder – dan is er sprake van een maatschappelijke misstand. Het gaat hierbij dus niet om een individueel geschil zoals een arbeidsconflict of een ruzie met een collega. Vaak is er bij een maatschappelijke misstand sprake van een patroon (herhaling) of iets wat blijft bestaan. Of gaat het om een eenmalige handeling (of nalatigheid) die ernstig of groot is. De gevolgen van zo'n misstand zijn vaak ernstig en treffen vaak meerdere mensen of bedrijven. 

Voorbeelden van maatschappelijke misstanden

Een voorbeeld van een maatschappelijke misstand is dat van een grote woningcorporatie. De directeur en een aantal medewerkers hadden jarenlang geld van het bedrijf voor zichzelf gebruikt. De woningcorporatie leed daardoor miljoenen euro’s schade. Dat kan negatieve maatschappelijke gevolgen hebben, zoals hogere huren en onnodige extra steun van de overheid. Een tweede voorbeeld is dat van een groot modebedrijf dat zich niet houdt aan de collectieve arbeidsovereenkomst (cao). Het bedrijf verbiedt medewerkers vakanties die langer dan een week duren. De werkgever houdt zich daarmee niet aan de gemaakte afspraken over het werk. Op de website van het Huis voor klokkenluiders staan meer voorbeelden van maatschappelijke misstanden.