Wat gebeurt er als we de EU-klokkenluidersrichtlijn niet tijdig implementeren in Nederland?

De EU-richtlijn voor betere klokkenluidersbescherming moet uiterlijk op 17 december 2021 door alle lidstaten zijn geïmplementeerd. Dat betekent dat alle lidstaten ervoor moeten zorgen dat hun nationale wetten op die datum voldoen aan de richtlijn. In Nederland ligt het wetsvoorstel nu bij de Tweede Kamer. Wat gebeurt er als we de deadline van 17 december 2021 niet halen? In dit artikel lees je wat de gevolgen zullen zijn.

Gedeeltelijke verbetering rechtspositie melders

Wordt de richtlijn niet tijdig geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving, dan heeft dat ten eerste gevolgen voor de rechtspositie van melders. Melders die een melding doen over een inbreuk door een werkgever in de private sector, kunnen nog geen beroep doen op de nieuwe beschermingsmaatregelen, zoals de verschuiving van de bewijslast naar de werkgever. Die verbeteringen gaan voor hen pas in nadat de implementatiewet door de Nederlandse regering is aangenomen en in werking treedt.

Ook al is de implementatiewet nog niet van kracht, voor melders bij overheidswerkgevers gaan de nieuwe beschermingsmaatregelen wel al gelden per 17 december 2021. Dat komt omdat er sprake is van rechtstreekse werking van een richtlijn voor de overheid nadat de implementatiedatum is verlopen. Als overheidswerkgever worden in dit verband in elk geval beschouwd: de rijksoverheid, provincies, gemeenten, waterschappen en publiekrechtelijke zelfstandige bestuursorganen. 

Eisen aan meldkanalen

Het betekent ook dat de interne meldprocedures van overheidswerkgevers op 17 december 2021 aan de nieuwe eisen moeten voldoen. Bij werkgevers uit de private sector hoeven interne meldprocedures pas te voldoen aan de nieuwe eisen wanneer de implementatiewet in werking treedt. Het is nog niet duidelijk wanneer dit zal zijn (dat is afhankelijk van de behandeling van het wetsvoorstel in het parlement). Wel is Nederland verplicht om ervoor te zorgen dat bevoegde autoriteiten externe meldkanalen opzetten om inbreuken op het Unierecht  te kunnen behandelen. Zelfs al zijn ze formeel nog niet aangewezen door de wet.

Juridische gevolgen

Mocht de implementatiewet niet op tijd van kracht worden in Nederland, ontstaat er dus veel onduidelijkheid en rechtsongelijkheid. De nieuwe beschermingsmaatregelen gelden dan immers nog lang niet voor alle werknemers in Nederland. Ook zorgt het voor rechtsonzekerheid: voor wie gelden nu welke bepalingen van de richtlijn precies? De rechter zal dat uiteindelijk bepalen. Daarbovenop bestaat de kans dat de Europese Commissie een infractieprocedure tegen Nederland start, en de Staat een hoge boete of dwangsom moet betalen voor deze vertraging.

Via deze website bieden we zo snel mogelijk meer informatie over de voortgang van het wetstraject, en de precieze gevolgen van de eventuele vertraging die de implementatie oploopt.